• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд
ТОО
0
0
0

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

ЗАЛБИРАЛ ХӨШӨӨ

Дорнод аймгийн Цагаан-Овоо сумын төвийн “Хүндэтгэлийн өргөө”-ний гол хаалганы зүүн гар талд “Залбирал” хэмээх хүрэл хөшөө байх ба хэлмэгдлийн он жилүүдэд тус сумаас баривчлагдсан, хилсээр шийтгүүлсэн 229 хүн, түүний дотор цаазаар хороогдсон 90 хүний дурсгалыг энд хүрэлцэн ирсэн хэн бүхэн хүндэтгэн ёсолдог байна.

Залбирал хөшөө нь 3 метр өндөр, 1 метр өргөн бөгөөд өршөөл эрэн залбирч буй хоёр гар бүхий дүрстэй. Энэ насны болоод урьдын олон төрөлд үйлдсэн нүгэл хилэнцүүдийг ариусган нигүүлсэх болтугай хэмээх утгыг илэрхийлдэг. Алганы завсраас боржин чулуугаар урлаж цагаан цэнхэр өнгөөр будсан бадамлянхуа цэцгийг цухуйлгаж, хөшөөний өмнө голоороо хагарсан гантиг цагаан чулууг эвээр нийлүүлэн тавьсан байдаг.  

Хөшөөнд Дорнод аймгийн Баян-Уул сумаас улс төрийн хэрэгт хэлмэгдэж, 1939 – 1991 оны хооронд цагаатгагдсан 229 хүний нэрийг зэвэрдэггүй ган ялтсан дээр бичиж мөнхжүүлсэн. Хэлмэгдэгсдийн хамгийн залуу нь 22 настай, хамгийн ахмад нь 77 настай байжээ. Тус сумаас хэлмэгдэж цагаатгагдсан эдгээр хүмүүсээс гадна 100 гаруй хүмүүсийн удам нь тасарч хөөцөлдөх хүнгүйгээс шалтгаалан цагаатгагдаж чадаагүй үлдсэн байдаг байна. Хөшөөний доод буланад

“... Тэртээ он жилүүдэд

Шүүдрийн өнгө улаан байлаа

Шүүхийн шийдвэр буун дуутай байсан юм

Хүний амь бууны гохон дээр байсан

Хүмүүний амьдрал айдас хүйдэс

Хагацал гунигийн нулимсаар дүүрэн байлаа ...” хэмээн бичжээ.  

Тус хөшөөг Баян-Уул сумын Уртын адаг багийн малчин гаралтай Жамсран санаачлан өөрийн гараар бүтээжээ. Жамсран ЗХУ-д хүнсний инженер мэргэжил эзэмшиж, 1967 оноос АПУ компанид ажиллаж, үйлдвэртээ гар ажиллагааг хөнгөвчлөх 30 гаруй техник үйлдвэрлэлийн санааг дэвшүүлэн хэрэгжүүлж байжээ. Түүний бүтээлч үйл ажиллагааг үнэлэн “шилдэг зохион бүтээгч, шинийг санаачлагч” медалиар шагнасан байна. 1994 онд гавъяаны амралтандаа сууж энэхүү Залбирал хөшөөг бүтээх ажилд шамджээ.  Жамсрангийн өвөө нь болох М.Агваан хэмээх маарамба лам хэлмэгдэж байсан түүхтэй. Хөшөөг бүтээхэд хэлмэгдэгсдийн үр хүүхдүүд болох 10 орчим хүний дэм тус, өөрийн 10 сая төгрөгийг зарцуулжээ.