• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

БЭРХИЙН УУРХАЙ

Хотын статустай болсон “Бэрхийн уурхай”-н ам бүлд багтах хэн бүхэн “Соёлын төв”-дөө 3000 гаруй жоншоор “Уурхайчин” сэдэвт “жоншин шигтгэмэл” урлаж, доод хэсэгт нь анх мориор жонш тээвэрлэж байсан зураглал үйлджээ. Төвийн гадаа талбайд “уурхайчин” хөшөөг байгуулж хажууд нь томоохон жоншны дээж байрлуулсан нь аргагүй л “жоншны орон” аж.  

1954 онд байгуулагдсан Бэрхийн уурхай нь Монголын хайлуур жоншны томоохон ордын нэг бөгөөд тухайн үед улсын төсвийн 20-30% хангаж байв. 25 кв.км талбайд 400м хүртэл гүнээс жонш олборлож байгаад 1997 онд усны түрэлт, нөөц багасалтын улмаас зогсоосон аж. Бэрхийн уурхайгаар дамжаагүй Монголын уул уурхайн мэргэжилтэн, уул уурхайн салбарын удирдлагууд гэж бараг байхгүй гэдэг. Эдүгээ Бэрхийн уурхайн цооногуудыг аялал жуулчлалд ашиглах талаар судалгаа, төлөвлөлт хийх ажлын хэсэг байгуулагдан ажиллаж байна. 

Хайлуур жоншны найрлагын 51.1 хувийг кальци, 48.9 хувийг фтор бүрдүүлдэг бөгөөд өнгөгүй тунгалаг, цагаан, шар, саарал, ягаан, тунгалаг хүрэн, ногоон, улаан өнгөтэй ч байдаг. Хамгийн агуулга багатай жоншийг төмөрлөгийн үйлдвэрт ган хайлуулах, төмрийн хайлш бэлтгэх, гагнуурын электродын бүрхүүл зэргийг хийхэд ашигладаг.  Дунд зэргийн агуулгатай жоншийг керамикийн үйлдвэрт гэрлийн сүүн шилнүүд үйлдвэрлэх, пааландах, гал тогооны хэрэгсэл хийхэд ашигладаг. Өндөр агууламжтай жоншоор гидрофлорын хүчил гаргаж авах, маш өндөр үзүүлэлттэй телескоп дуран, зургийн аппаратны дурангийн линз, анагаахын салбарт ашиглах нарийн дурангийн шилнүүд, харааны линз шил үйлдвэрлэхэд ашигладаг. Мөн гоёл чимэглэл, бэлэг дурсгалын зүйлд хэрэглэдэг.  

Хүмүүс 1868 оноос жоншийг мэддэг болж “Fluorite” хэмээн нэрлэх болсон. Жоншны олборлолтоор Монгол орон дэлхийд эхний 5 хүртэл байранд ордог. Эдүгээ жилд 300-460 мянган тонн хайлуур жоншны бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байгаа билээ.