• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ

Өнөө үед “Мянган өвөлжөөт уул” хэмээн яригддаг байсан “Хэрлэнбаян-Улаан” ууланд Дэлгэрхаан хэмээх оргил байдаг. “Монголын нууц товчоо”-нд “Арван гурван хүрээний тахилгат” нэрээр тэмдэглэгдэн үлдсэн. Хэнтийн нурууны салбар уулсын өмнөд хэсэгт 200 мянган га талбайг эзлэн д.т.д 2042 метр өндөрлөгт, Хэрлэн ба Цэнхэрийн голоор хүрээлэгдсэн тал хээр, уул хангай хосолсон “Хэрлэнгийн хөдөө арал”-ын хойморт орших уул.

“Монголын нууц товчоо”-ноос хойш бичигдсэн Монголын түүхийн зарим сурвалжид Чингис хааныг Хэрлэнбаян-Улаан уулын ноёлох оргил Дэлгэрхаан ууланд хаан суусан тухай дурьдсан байдаг. Гэвч Монголын нууц товчооны 122-126 дугаар бүлэгт Сэнгүр горхины Хар зүрхний Хөх нуурт олон овог нэгдэн ирж Тэмүжинийг Хамаг Монголын хан болгож Чингис цол өргөмжилсөн тухай маргах аргагүй дурдсан байдаг. Харин Саган цэцэний Эрдэнийн товч, Галдан туслагчийн “Эрдэнийн эрхи” сурвалжид Чингис хханы 1189 онд Хэрлэний Хөдөө аралд хаан суусан гэж бичсэн байдаг. Эдгээр зөрүүтэй тэмдэглэлээс үүдэн эдүгээ Дэлгэрхаан сумынхан Хөдөл аралд хаан суусан, харин Хар зүрхний Хөх нуурт биш хэмээн ярьцгаадаг. Гэх мэтээр Чингис хааны түүхэнд холбогдох газрууд өнөөг хүртэл маргаантай байдаг.  

Энэ уулын орчим нь ургамлын аймгийн холимог бүрдлийг илэрхийлэхийн сацуу Монгол-Дагуурын ургамлын аймаг доторхи Сибирийн, Дорнод-Монголын ургамлын аймгийн төлөөлөл илэрч байгаа нь амьтны аймгийн төрөл зүйлийн өсөн үржих таатай нөхцлийг бүрдүүлж байдаг. Ургамлан нөмрөгийн онцлогоор тус уулын орчим нь Монгол-Дагуурт харъяалагддаг бөгөөд дундаж өндөр уулын ойн ба ойт хээрийн бүслүүрт харъяалагддаг боловч  нуга хөндийгөөрөө Крыловын хялгант хээр, орой бэлээрээ хус, хуш, шинэс, гол горхитой жалга судгаараа улиас, хайлаас, бургас, зэрэг навчит болон шилмүүст ойтой хээрийн болон уулын хээрийн бүслүүрийн холимог зүй тогтол ажиглагдана. Тус уулын орчимд байгалийн ургамлын тухай хуулийн ховор ургамлын жагсаалтад орсон 21 зүйл, нэн ховор 4 зүйл, ургамал ургана.

Мөн Монгол Улсын Улаан ном,  ховор амьтдын жагсаалтад орсон цэн тогоруу, хонин тоодог, хар өрөвтас, хээрийн галуу, хөхтөн амьтнаас аргаль хонь, дагуур зараа мөн олон улсын үнэлгээгээр устаж байгаа халиун буга, устаж болзошгүй монгол тарвага, ховордож байгаа саарал чоно, зэрэг ан амьтан элбэг экологийн чухал ач холбогдолтой байгаль, түүх соёлын үнэт дурсгал болохын хамт зүүн бүсийн экологийн тэнцвэрт байдлыг хангах, аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх /Дэлгэрхаан сумын хувьд/ стратегийн ач холбогдол бүхий уул юм.