• Архангай аймаг
    ТӨВХӨН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

ДАРХАН ХУЛД УУЛ

Зүүн хязгаарын ноён Тогтохтөр ван болоод нутгийн ард түмэн нарийн арга ухаанаар хил хязгаарын газар нутгийг хамгаалан иржээ. Халхын хил хязгаар нутаг болсон Хулд уулыг Манжид алдсан үед Тогтохтөр ван үзэмчин, барга хошууны нэгэн ноёнтой ярилцаж суухдаа алдсан уулаа буцааж авах арга сүвэгчилжээ. Барга ноёнд “танай нутгаас шүдлэн үхрийн арьсны хэмжээтэй газар авч ясаа тавъя” гэхэд барга ноён зөвшөөрчээ. То Ван шүдлэн үхрийн арьсыг утас шиг нарийхан татааслан зүсүүлээд Хулд уулын хормойгоор бүслүүрдэн тойруулж битүү ороогоод манж ноёныг хуурч сэцэн ухаанаар буцаан авсан домог бий.

Дараа нь Хулд ууланд “Дархан” цол өргөмжилж “Дархан Хулд уул” хэмээн нэрлэжээ. Энэхүү уулыг Вангийн Цагаан уул гэж андуу нэрлэх нь бий.  Харин Вангийн Цагаан уул нь өөр нэгэн домогтой холбоотой ажээ. Илдэн жүн ван Пунцог нь Тогтохтөр вангийн дээд үеийн тайж аж. Пунцог ван Манжийн цэрэгт газарчаар явах үедээ нэгэн бар алсан гэдэг. Манжийн хуулиар бар агнасан хүн вангийн зэргээр шагнуулдаг байсан тул Пунцог “ван” зэрэг хүртжээ. Түүний нутагладаг Цагаан уулыг Пунцог ванд хамааруулан “Вангийн Цагаан уул” гэх болсон гэдэг.