• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

ХҮНҮЙ ГОЛЫН БУГАН ХӨШӨӨ

Архангай аймгийн Эрдэнэмандал сумын Хүнүй голын хойд тэгш дэнж-Хөшөөн талд зургаан буган хөшөө бүхий дурсгал байдаг. Хөшөө тус бүрээр авч үзвэл.

 

1-р буган хөшөө. Хөшөөн талын онцгой ганц буган хөшөө дөрвөн метр өндөр, 0.9 м өргөн, 0.7 м зузаан хэмжээтэй нүүрэн талын дээд хэсэгт цагираг (нар) түүний доогуур хөшөөг тойруулан нэг эгнээ олон жижиг хонхор гаргаж их биеийг ороолгон долоон буга урлаад тэдгээр бугын доогуур ханан хээтэй бүс гаргаж чинжал хутга, байлдааны зээтүү, бамбай зэрэг зэр зэвсгийн зүйлсийг зүүсэн байдалтай дүрсэлжээ.

 

Хөшөөн талын дунд орших энэхүү босоо буган хөшөөг тойруулан чулуугаар 3-4 эгнээ нийт 32 жижиг дугуй цагираг үйлдэж гадуур нь хоёр эгнээгээр нийт 72 мөн ижил дугуй цагираг хийжээ. Хөшөөний баруун талд зууван дөрвөлжин хэлбэрийн урт дөрвөлжин далантай булш нэг, дугуй чулуун далантай булш нэгийг тус тус үйлджээ. Дөрвөлжин чулуун далантай булшийг малтахад эд өлгийн зүйл гараагүй.

 

2-р хөшөө. Хөшөөн талын нэгдүгээр хөшөөнөөс зүүн хойш 600 метрийн зайтай Уртын шуудууны баруун эрэгт дугуй чулуун далантай ганц жижиг булштай бөгөөд түүнээс зүүнтэй арван метрийн зайд нэгэн буган хөшөө унаж ойчжээ.

 

Энэ хөшөөний нүүрэн талын өргөн хавтгайн дээд хэсэгт том жижиг хоёр цагираг (нар, cap) доор нь буга, ар талын өргөн хавтгайн доод хэрд дугуй хавтгай (толь 10 см голчтой), арын өргөн хавтгайгаас хажуугийн нарийн хавтгайруу хандуулан ороолгож гурван бугыг загварчлан дүрслэх сонгодог аргаар урлажээ. Хөшөөний доод үзүүр нь хугарсан агаад одоогийн байдлаар өндөр нь 1.4 м, өргөн нь 0.6 м, зузаан нь 0.2 м болно.

 

3,4,5,6-р буган хөшөө. Нэгдүгээр хөшөө бүхий дурсгалаас зүүн урагш 500 метрийн зайд дөрвөн талаараа дөрвөн зүг харсан баруунаас зүүн тийш нь сунгаж үйлдсэн нэгэн дөрвөлжин булш (доод хэмжээ нь 3x4 м) байдгийн хойд хананд хоёр (4,5-р) зүүн хананд нэг (6-р) буган хөшөөг ашиглаж үйлджээ.

 

Судлаачид эл булшнаас зүүн хойш найман метрийн зайд нэгэн хөшөөний орой цухуйж байсныг малтан гаргаж босгожээ. (3-р буган хөшөө). Энэхүү хөшөө 2.2 м өндөр, 0.6 м өргөн, 0.3 м зузаан бөгөөд түүний нүүрэн талын өргөн хавтгайн дээд хэсэгт том жижиг хоёр цагираг (нар, cap) доогуур нь хоёр зэрэгцээ хэвтээ нарийн зураас татан олон босоо зураасаар хувааж чимсэн бүсээр хөшөөний дээгүүр тойруулжээ.

 

Хөшөөний их биеийг ороолгож есөн бугыг сонгодог загварчлах аргаар урлаж хөшөөний хажуугийн нарийн хавтгайд бүсний дээр нь бамбай, арын өргөн хавтгайд бүснээс дүүжилсэн байдалтай чинжал хутга дүрсэлжээ. Буган хөшөөний доод бүсийг хоорондоо нэлээд өргөн зайтай хэвтээ хоёр зэрэгцээ шулуун зураас татаж хооронд нь хөрөөний ир маягтай өнцөг гарган хээлжээ.