• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

ХАР ЦАГААН УСНЫ ХАДНЫ ЗУРАГ

Увс аймгийн Баруунтуруун сумын төвөө зүүн урагш 60 км орчимд Их Тосон уулын урд биеэс эхтэй Хар Цагаан ус хэмээх уулын жижиг горхи урсдаг. Горхийн дэнжид цагаан цайвар чулуулагт гурван жижиг толгой буй. Эдгээрийн баруун талын толгойн урд эрэгт олон тооны "туурай тамга" болон амьтдын дүрсийг хонхойлон цоолборлож урласан байдаг. Зургуудыг баруун талаас дугаарлан авч үзвэл:

Нэгдүгээр зураг. Хадны хамгийн баруун хэсэгт доош тонгойсон том толгойтой, сүүл ихтэй идээшилж буй адуурхуу амьтныг цоолборложээ. Түүний зүүн талд хэдэн амьтны зургийг дээрээс нь давхардуулан дүрсэлсний дотор бугын эвэр, хандгайн толгой мэт дүрс тодорхой ажиглагдана.

Хоёрдугаар зураг. Богинохон бүдүүн эвэртэй, урт хүзүү, сүүлтэй амьтныг толгойг нь хажуу тийш хандуулан дүрсэлжээ. Түүний доор хоёр дугуй цагираг, хөндлөн зураас зэргээс бүрдсэн дүрс байна.

Гуравдугаар зураг. Зургийн баруун хэсэгт олон салаа эвэртэй бугыг зүүн тийш хандуулж түүнээс зүүн тийш найман адууг хоёр эгнээ цувж яваа байдалтай урлажээ. Тэдгээрийн зүүн доор нэг туурай тамга, зүүн дээд талд нь хоёр бугыг хоншоор нь доош хандуулан зуржээ. Энэ хоёр бугын дүрс зарим хэсэгтээ давхардсан аж.

Дөрөвдүгээр зураг. Зургийн баруун хэсэгт бие биен дээрээ давхацсан амьтдын зураг, заримынх нь биеийн хэсэг зэргийн дүрс байна. Төв хэсэгт том биетэй ганц эгц босоо эвэртэй амьтан, түүнтэй давхарласан бусад амьтан, зүүн талд нь хоёр босоо чихтэй, урт сүүлтэй адуурхуу дөрвөн амьтны толгойг өөр өөр зүгт хандуулж зүүн дээд талд нь нэг амьтны дүрс, түүний доор жижиг янгирын толгойг өөд хандуулан урласан үзэгдэнэ. Тэдгээрийн дотор лагс биетэй, моодон сүүлтэй гахайн дүрсийг нэлээд бодитой урласан байна. Гахайг богино хүзүүтэй, жижиг толгойтой тонгойсон байдалтай харуулсан байв.

Тавдугаар зураг. Баруун дээд талд туурай тамга, түүний хажууд хоёр тийш салаалсан цагираг, эдгээрийн доор урт хоншоортой, салаа эвэртэй, гурван салаа сүүлтэй, шулуун хөлтэй амьтныг эр хүйсийг нь цохон харуулж дүрсэлсэн байна. Түүний эх биед хэсэг талбайн хадыг хөндөлгүй хөвөөлөн цохиж үлдээсэн ба тэр нь ерөнхий төрхөөрөө үхэртэй, эврээрээ бугатай төстэй юм. Эдгээрийн доор хоёр жижиг амьтныг зүүн зүгт хандуулсан дүрс, зүүн талд нь хоёр янгир, хоёр туурай тамга, хэд хэдэн дугуй болон зууван дугуй хонхорууд, хоёр жижиг, нэг том хүний мөр болон зарим нэгэн тамга тэмдгийн зүйл байна. Хүний том мөрний дотор талд хавирган саран хэлбэрийн долоон товгортой.

Зургадугаар зураг. Энэ хаданд хүний мөр 10, адууны мөр "туурай тамга" зургааг өөр өөр хэмжээ хэлбэртэй зурсан бөгөөд тэдний дотор нэгэн богино сүүлтэй амьтны хойд хөл, бөгсөн бие үзэгдэнэ.

Долдугаар зураг. Хадны дээд хэсэгт буйлан тамга, өөр зарим тамга тэмдэг, "туурай тамга", тэдгээрийн доор дээрээс доош эгнүүлэн дөрвөн хуланг толгойгоор нь зүүн тийш хандуулан хоёр чихийг нь онцолж тод томруун үзүүлсэн байна. Мөн тэнд хоёр амьтны эх бие, бөгсийг дүрслээд цээжин хэсгийг гүйцээлгүй орхижээ.

Наймдугаар зураг. Янз бүрийн хэлбэр хэмжээтэй 13 туурай тамга, мөн нэг бугын эврийн дүрс байна.

Есдүгээр зураг. Хадны баруун дээд хэсэгт хоёр янгир тэдний хооронд, ард нь соотон чихтэй урт сүүлтэй чоно нохой мэт амьтан түүний доор ба зүүн талд дөрвөн ширхэг туурай тамга, хүний мөр, зургаан янгирыг өөр өөр зүгт хандуулан заримыг урт биетэй, заримыг нь өндөр зэгзгэр биетэй дүрсэлжээ.

Хар цагаан усны хадны зураг нь олон арван туурай тамгын дүрстэйгээр бусад хадны зургаас ялгагдах гол онцлогтой.