• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

ИХ АЛАГИЙН ХАДНЫ ЗУРАГ

Төв аймгийн Өндөрширээт сумын нутагт орших Их алагийн хадны зургийг анх 1925 онд Г.И.Боровкагийн экспедиц олж, улмаар 1960 онд археологич Н.Сэр-Оджав, Д.Дорж, А.П.Окладников нар дахин нягтлан судалжээ. Эндэх хадны бүх зургийг хонхойлон цоолборлож урласан байх бөгөөд эхний бүлэг зурагт дугуй гогцоо, “Н” үсэг маягийн хоёр тамга, баруун талд нь харайж яваа янгир, түүний ард загварчилсан нэгэн дүрс, түүнээс баруунаа толгойг нь өөд өөд рүү нь хандуулсан янгир бугын дүрс буй.

Хоёр дахь бүлэг зурагт янгирын зураг голлох бөгөөд тэдгээрийн янз бүрийн хэлбэр хэмжээ хөдөлгөөнтэйгээр дүрсэлжээ. Эдгээрээс гадна хоёр бөхтэй тэмээ, загварчилсан бусад амьтад, аргаль, буга, нохой, зээр зэргээс гадна зарим нэг урт зураас, тамга тэмдэг, цэг зэргийг зуржээ. Зарим амьтдыг дүрслэхдээ загварчлах аргыг хэрэглэсэн нь чухам ямар амьтан зурагдсаныг тодруулахад төвөгтэй ажээ.

Гурав дахь бүлэг зурагт олон бугын дүрс бүхий ихэнхийн эврийг буган чулуун хөшөөн дээрх дүрслэлийн адил урлажээ. Бүгдийнх нь толгойг баруун зүг хандуулж баруун талын харайж яваа хоёр янгирын нэгэн урт биетэй том буга дүрслэгдсний толгойн хэсэг алга. Зүүн талд нь хүний тойм төдий дүрс, доод талд нь бариул маягийн гогцоо байна.

Дөрөв дэх бүлэг зурагт хүзүүгээ гэдийлгэн баруун тийш харсан янгир, толгойгоо тонгойлгосон урт биет нэгэн амьтан, доор нь нэг янгир, бие биенийх нь дээр доор дүрсэлсэн гурван буга, /дээд талын бугын эвэр нь өндөр олон салаа/, тамга хэлбэрийн дүрснүүд, зүүн талд нь хоёр, баруун талд нь хөндлөн дөрвөн амьтан, мөн бие биен дээр нь давхцуулан зурсан олон янзын амьтад, гараа доош буулгасан жижигхэн хүн, сууж буй харваач, зүүнтэй нь дүүлж буй янгир, дээхэн талд нь баруун тийш харсан хоёр буга, өнцөг үүсгэсэн хоёр нарийн зураас, “П” үсэг адил тэмдэг, уг тэмдгийн хооронд толгойгоо тонгойлгосон хоёр амьтан, хагас бие нь байхгүй янгир, аргаль олон янзын дүрс бүхий хэсэг зураг, нэгий нь бөгсөн бие нөгөөгий нь хошуу гүйцэд гараагүй дээр доор байрлалтай хоёр буга, зүүн тийш харсан загварчлан урласан буга, эрэгтэй хүний тойм, тамга хэлбэртэй дүрс, буга бух бүхий хэсэг зураг, түүнээс баруунтай гурван янгир, нэгэн том амьтан, доор нь загварчилсан буга гэх мэтээр цохиж цоолборлож дүрсэлжээ.

Тав дахь бүлэг зураг баруун тийш харсан урт хүзүү, том эвэртэй янгир, мөн баруун тийш харсан хоёр бөхтэй урт хүзүүтэй тэмээ, бие биен дээр нь давхардуулсан хэсэг зураг, түүнчлэн сүүлээ модойлгосон том эвэртэй нэгэн янгирын зураг бий. Сүүлчийн янгирыг дүрслэхдээ түүний эр хүйсийг цохон гаргажээ.

Их алагийн хадны эдгээр зураг нь он цагийн хувьд хүрэл зэвсгийн үед холбогдоно.