• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

БАРУУН МОГОЙН ХАДНЫ ЗУРАГ

Булган аймгийн Орхон сумын төвөөс дээш 5 км-т Орхон гол руу урдаас нь цутгах нарийн голыг Баруун могой гэх ба агаад голын адгийн гурван хэсэг хаданд эртний олон тооны хадны зураг хадгалагдан үлджээ. Тэдгээр зургийн эхний хэсэг Баруун могой-1 буюу Орхон, Баруун могой-2 голын арал дахь жижиг толгойн баруун, зүүн хойд хормойн хар хүрэн өнгийн олон хэсэг бул чулуу, ханан хаднаа сийлэгджээ. Энд өөд өөдөөсөө хараад зогсож байгаа согоо, янгир хоёр, сүүлээ өргөөд хоншоороо ялимгүй дээш өлийлгөсөн нохой, цувраа хоёр аргаль, давхиж яваа морь, гараа алдлан хөлөө алцайж зогссон таван хүн, буга, янгир, үхэр, анжис хөллөсөн үхэр зэргийг ганц нэгээр нь болон хэд хэдээр нь хамтатган зурж үзүүлжээ. Ан амьтад, хүнийг бодит байдлын сацуу хэлбэрмэл гаж загвар оруулан дүрсэлсэн арга барил ч ажиглагдана.

Дараагийн хэсэг зураг буюу Баруун могой-2 нь Баруун могой-1-ийн зурагт хадны эсрэг талд, голын зүүн дэнжийн баруун тийш харсан хүнхүйн хар өнгийн бул чулуунаа мөн л олон тооны ан амьтдын зургийг дүрсэлжээ. Тухайлбал энд олон салаа эвэртэй, урт босоо чихтэй, нарийн хоншоортой, том , махир эвэртэй янгирууд, зүүн тийш цуварсан морьтон, нисч яваа шувуу, салаа замаар явж буй адуу болон тэмээ, могой зэргийг үзэж болно.

Зарим хадан дахь зураг чухам ямар амьтадынх болох нь мэдэгдэхгүй болтлоо баларч, элэгдэж эмтэрчээ. Ан амьтадыг дүрслэхдээ хонхойлгон сийлэх аргыг хэрэглэжээ. Ялангуяа нэгэн бугыг сийлж гаргасан арга барил нь ихээхэн өвөрмөц аж. Олон салаа эвэртэй, эргэж хараад зогсож буй бугыг дүрслэхдээ бугын аман хүзүүнээс аваад далыг хүртэл үргэлж цулгуй зай, сүвээ хавиргыг нь дагуулсан нэг эгнээ дөрвөн зай, гуя гэдэс тус бүрт нэг хэсэг зай үлдээж сийлсэн нь нэг талаас уг ерөнхий дүрсийг товойлгон ихэд сүрлэг болгож, нөгөөтэйгээр эргэн харж байгаагаар дүрслэхдээ түүний товгор байдлыг хээлж гоёх аргаар зурсан нь уг дүрслэлд хөдөлгөөнийг дамжуулах гэсэн арга барил нь харагдана. Энэ бугын гэдсэн доор урд хөлийн хажууд ямар нэг дүрсүүд байх боловч чухам юуг харуулах гэсэн нь тодорхойгүй.

Гурав дахь хэсэг зураг буюу Баруун могой-3 нь Баруун могой-1-ийн баруун талд гурван метрийн зайд байх бөгөөд тэнд хоёр гараа бага зэрэг алдлаад хөлөө алцайн зогссон хүн зуржээ. Мөн түүнээс есөн метрийн зайд дөрвөлжин хүрээ зураад зүүн талд нь хоёр давхар, дотор нь хэдэн цэг зурж хүрээний гадна талд хөлөө алцайн  зогссон хүн, түүний хоёр хөлийн хооронд нэг, зүүн мөрний зэргэлдээ нэг цэг зуржээ. Хүрээний зүүн талд ацтай зураас зуржээ. Хүрээний гадна баруун доод өнцгийн доор нэг цэг, чанх доор нь гараа дэлгээд хөлөө алцайн зогссон хүн, хүрээний зүүн талд ацтай зураас зуржээ. Энэ зургаас зүүнтэй хоёр метрийн зайд хөтөлцөн зогссон хоёр хүн зурж баруун талынх нь хүнийг гурван хөлтэй мэтээр харуулсан нь эр хүн болохыг цохон тэмдэглэсэн хэрэг ажээ. Баруун могойн эдгээр хадны зураг нь хүрэл зэвсгийн үед хамаарна.