• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

АРАВЖИХЫН ХАДНЫ ЗУРАГ

Өмнөговь аймгийн Ноён сумын төвөөс 19 км зайд орших хүрмэн чулуут намхан толгодыг нийтэд нь Аравжих хэмээн нэрлэнэ. Эдгээр толгодыг хаднаа эрт цагт энд амьдарч байсан хүмүүс олон тооны хадны зургийг зурж үлдээжээ.

Аравжихын эхний хадтай толгойн хаднаа ан агнаж буй байдал, нум суман зэвсэгтэй, морьтой, морьгүй хүмүүс мэтсийг дүрсэлсэн нийт 22 зураг бий. Хүн амьтдыг дүрслэхдээ тэдгээрийн эр, эм хүйсийг ихэд тодорхой гаргахыг зорьсон нь мэдэгдэнэ. Эхний хадтай толгой дараагийн толгой хоёрын хооронд орших хэмжээтэйгээр дүрсэлсэн байдаг. Хоёр дахь толгойн хаднаа мөн л ан агналтын байдал, морь тэмээ унасан хүмүүс, янгир, аргаль зэргийг дүрсэлжээ. Энд хүн болон тэмээ, чоно, аргаль, янгир, зээр, үнэг зэрэг амьтдыг дүрсэлсний ихэнх нь хүний зураг байна. Тухайлбал, хэсэг янгирын дунд байгаа хүн, нум сумтай олон хүн, тэмээ унасан хийгээд бүжиглэж байгаа хүн, ар араасаа цувсан агаад эхний хүний мөрөн дээр дараагийн хүн нь гараа тавьсан зэрэг сонирхолтой зургуудыг эндээс үзэж болно. Гол төлөв эрэгтэй хүнийг дүрсэлсэн нь зургийн сэдэв, дүрслэлийн арга барилаас харагдана.

Дөрөв дэх толгой нь гурван толгойтой зэрэгцээ оршино. Энэ толгойн хаднаа янгир агнаж байгаа байдлыг дүрсэлж ингэхдээ хоёр эр, эм янгирыг ар араасаа явж байгаагаар, нэг эм янгирын хажууд янгирын ишгийг дүрсэлж, нум сумаар зэвсэглэсэн дөрвөн хүн энэ бүлэг амьтдыг бүслэн зогсож байна. Доор нь зогсогч хүнийг “бүжиглэж” байгаа байдлаар үзүүлжээ. Мөн энд морь, морьтон, малгай өмссөн хүмүүс, араатан амьтдыг дүрсэлжээ. Эндээс 1 км орчим хадны зургаар баялаг бас нэгэн хэсэг хад чулуу байх бөгөөд зурагт тэмээн жин, зогсож байгаа буга, янгир, морь, хулан, морьтон, морь унасан далбагар малгайтай хүн зэргийг гол төлөв дүрсэлжээ. Мөн нохойтой хамт янгир агнаж байгаа байдлыг ч харуулсан зураг байна. Аравжихын хадны зураг нь он цагийн хувьд хүрэл зэвсгийн сүүл үед хамаарна.