• Өмнөговь, Гурвантэс сум
    ХЭРМЭН ЦАВ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Хөвсгөл аймаг
    САЯНЫ НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Дундговь, Адаацаг сум
    СҮМ ХӨХ БҮРД
    Зургийг О.Мөнхнасан
  • Булган, Сэлэнгэ аймгийн зааг
    БАЛ ХАД
    Сэлэнгэ мөрөн
  • Өмнөговь
    БАЯНЗАГ
    Булган сум
  • Ховд, Булган сум
    БАЙТАГ БОГД
    Зургийг Н.Батсайхан
  • Булган аймаг
    БАЯН НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь
    АЛАГ ХАВ ТОЛГОД
    Гурвантэс сум
  • Сүхбаатар, Дарьганга сум
    ГАНГА НУУР
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дундговь аймаг
    БАГА ГАЗРЫН ЧУЛУУ
    Дэлгэрцогт сум
  • Төв, Баян-Өнжүүл сум
    ЗОРГОЛХАЙРХАН УУЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь, Эрдэнэ сум
    БҮРДЭНЭ БУЛАГ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хэнтий, Дадал сум
    ГУРВАН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл, Улаан-Уул сум
    ДЭЛГЭРХААН ОРГИЛ
    Хорьдол Сарьдагийн нурууны ноён оргил
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ЦАГААН СУВАРГА
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс, Ховд сум, Олон нуурын уулс
    ГООЖУУРЫН ХҮРХРЭЭ
    Зургийг Б.Баяр
  • Говьсүмбэр аймаг
    ЧОЙРЫН БОГД УУЛ
    Зургийг Ч.Энхбаатар
  • Дундговь, Өлзийт сум
    МОРИН ТОЛГОЙН ЦАВ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Галуут сум
    ОЛГОЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг, Сагил сум
    ҮҮРЭГ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Архангай, Өгийнуур сум
    ӨГИЙ НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд, Баян-Өлгий аймгийн зааг
    ЦАМБАГАРАВ УУЛ
    Зургийг Ч.Батзаяа
  • Говь-Алтайаймгийн Жаргалан, Баян-Уул, Хөхморьт сум
    МОНГОЛ ЭЛС
    Зургийг П.Болдбаатар
  • Баянхонгор
    ХАЙЛААСТ ХӨВ
    Зургийг З.Аззаяа
  • Говь-Алтай аймаг
    ХАРАНДАА ЧУЛУУ
    Тайшир сум
  • Төв, Баяндэлгэр сум
    ГҮН ГАЛУУТАЙ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Баянхонгор, Шинэжинст сум
    НОГООН ЦАВ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Булган, Баян-Агт сум
    ШАРГА НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • ХОВД ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь, Баян-Овоо сум
    ӨНДӨР БОГД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ОРХОНЫ ЦУТГАЛАН
    Бат-Өлзий сум
  • Дундговь, Өлзийт сум
    ӨӨШ МАНХАН
    Зургийг Н.Гансүх
  • Сэлэнгэ аймаг, Монгол-Оросын хилийн бүс
    САЙХАНЫ ХӨТӨЛ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай аймаг
    ӨШГӨГИЙН НУРУУ
    Нарийнтээл, Баруун Баян-Улаан, Хайрхандулаан сумдын нутаг
  • Говь-Алтай, Бигэр сум
    УЛААН ЯВАР
    Зургийг Б.Баяр
  • Ховд аймаг
    ХӨХ СЭРХИЙН НУРУУ
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Өвөрхангай
    ӨӨШ ШАХАЛГА
    Богд сум
  • Ховд аймаг, Үенч сум
    ҮЕНЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Хөвсгөл
    ЭГИЙН ГОЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Өмнөговь аймаг, Сэврэй, Баяндалай сум
    ХОНГОРЫН ЭЛС
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймгийн Эрдэнэсант, Өвөрхангай аймгийн Бүрд, Булган аймгийн Гурванбулаг сум
    ЭЛСЭН ТАСАРХАЙ
    Зургийг Б.Баяр
  • Увс аймаг
    ХАРХИРАА ТҮРГЭНИЙ УУЛС
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Увс аймаг
    ЦАГААН ШУВУУТ УУЛ
    Зургийг Б.Баяр
  • Завхан аймаг
    УЛААГЧНЫ ХАР НУУР
    Зургийг Б.Эрдэнэбулган
  • Завхан аймаг
    ХУНТ НУУР
    Зургийг П.Болдбаяр
  • Баян-Өлгий аймаг
    ХОТОН НУУР
    Зургийг Б.Баяр
  • Баянхонгор аймаг, Богд сум
    ХОЛБООЛЖ НУУР
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Баянхонгор, Эрдэнэцогт сум
    ТАМЧИЙН ХАВЦАЛ
    Зургийг П.Отгонбаатар
  • Дорнод аймаг
    ШААЗАН НУУР
  • Говь-Алтай аймаг
    ЗАХУЙН БАЯНБҮРД
    Зургийг Д.Батболд

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

ОЦОН МААНЬТЫН ЧУЛУУН ЗЭВСГИЙН СУУРИН

Өмнөговь аймгийн хамгийн урд зах, манай улсын хилийн ойролцоо орших Оцон Мааньтын чулуун зэвсгийн буудлыг 1960, 1962, 1967 онд Монгол-Зөвлөлтийн судлаачид анх олж, судалж шинжилсэн юм. Оцон Мааньтын чулуун зэвсгийн эдлэлийг төлөөлүүлж зарим цөөнтэй нь танилцъя. Тэдгээрийг хар саарал өнгийн чулуугаар хийжээ.
  • 8.9*11*2см хэмжээтэй ирлэсэн ялтас. Нүүрэн талын бүх хажуу ирмэгээс жижиг залтас холтлон засаад, ирмэгийг эргэн тойрон жигд ирлэжээ. Эдлэлийн ар талд цохилтоос тогтсон том товгортой бөгөөд хөндлөн огтлол нь ялимгүй бөгтөр тахир юм. Зэвсгийг юм огтлох зориулалтаар ашиглах бүрэн боломжтой.
  • Дугуй хэлбэрийн хусуур зэвсэг. 6.5*5.1*1.7 см хэмжээтэй хайрган чулуугаар хийжээ. Зэвсгийн их биеийг огт засаж хөндөөгүй ба харин баруун ирмэгийг ялимгүй засаж дээд ирмэгийг нэг талаас нь цохих аргаар ихэд нямбай жигд ирлэсэн байна.
  • Жижиг гилбэр маягийн бичил мэс зэвсэг. 4.1*5.6*1.1 см хэмжээтэй. Зэвсгийг хоёр талаас нь цохих аргаар засаж жигд айзамтай долгио ир гаргасан нь Ярх уулын орчмоос олдсон гилбэр маягийн зэвсэгтэй адил, төстэй боловч хэмжээгээрээ арай жижиг юм.
  • Гурвалжин хэлбэрийн залтас. Ирлэж хийсэн. Юм огтлох, хусах, мод үзүүрлэх зэрэг зориулалттай байж болох 5,6*9,2*1 см хэмжээтэй зэвсэг. Түүний хажуугийн дугуйдуу ирмэгийг нэг талаас нь цохиж ирлэжээ.
  • 4.5*8.5*1.8 см хэмжээтэй ирлэсэн залтас. Хажуу ирмэгийг нь энд тэнд цохиж хайнгадуу ирлэжээ.
  • Хажуу ирмэгийнх нь бараг хагасыг цохиж ир гаргасан 6.4*4*0.9 см хэмжээтэй залтас.

Оцон мааньтаас олдсон дугуйдуу хэлбэрийн үлдэц, гонзгойдуу үлдцүүд нь их эртний шинжтэй бөгөөд тийм хэлбэрийн үлдэц Европ, Өмнөт Ази, Африкт дундад палеолитын үед элбэг тохиолддог ажээ. Гонзгойдуу ялтасаас маш нямбай зөөлөн цохилтоор товгор артай тэгш ирмэгтэй урт зууван гурвалжин ялтас цуулж авдаг байжээ. Ташуу цохих талбайтай ийм урт, өргөн ялтас Оцон Мааньтын чулуун зэвсэг олдсон зургаан хэсэн газар тус бүрээс олджээ. Дээр дурьдсан үлдэц, ялтас нь Европ, Африкт ашелийн үед үүсэж, мустьегийн үед хөгжлийнхөө дээд цэгт хүрсэн леваллуагийн чулуун зэвсэг хийдэг аргатай нэгэн ижил арга барилаар хийгдсэн байна.