• Архангай аймаг
    ТӨВХӨН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах

1. БАЙГАЛЬ, ТҮҮХ, ШАШНЫ ДУРСГАЛТ ГАЗАР

ХОРЬДОЛ САРЬДАГИЙН НУРУУ (ДАРХАН ЦААЗАТ ГАЗАР)

Хөвсгөл аймгийн нутагт орших Хорьдол сарьдагийн нуруу нь уулын нуга, тайга, уулын хээр хосолсон, байгалийн унаган төрхөө хадгалан үлдсэн үзэсгэлэнт газруудын нэг юм. Хорьдол Сарьдагийн нуруу нь Дархадын хотгор, Хөвсгөл нуурын хотгорын усан хагалбар болох ба Баян нуруунаас Арсай хэмээх том хөтлөөр тусгаарлагдана. Уулс нь ихэвчлэн урдаас хойшоо уртраг дагуу байршилтай, хурц шовх оройтой, тектоник хагарлын ан цавыг дагаж тогтсон гүн нарийн хавцал, хөндийгөөр нилээд хэрчигдсэн эгц цавчим хажуутай. Дархадын хотгор луу харсан баруун хажуу нь маш эгц байдаг. Хамгийн өндөр цэг нь 3130 метр өндөрт оршино. Мөн Битүү, Нарт, Ханжит хад зэрэг өндөр оргилуудтай. Эгц өндөр сарьдагууд нь 2200 метрээс дээш сүндэрлэдэг.

Уулын эгц цавчим хажуу, шовх оргилууд нь байгалийн бусад хэсгүүдтэй нийлж өвөрмөц орчинг бүрдүүлдэг. Уулсын ар өвөр хажуугаас олон гол горхи эх аван урсдаг. Хар мод голлосон шинэсэн тайга зонхилж, ой мод нь нилээд шигүү, жинхэнэ хөвч байдалтай болохоор бутлаг өвслөг ургамалын тархац бага байдаг. Хорьдол сарьдагийн нуруунд байх Арсайн голд Монголын хамгийн өндөр хүрхрээ 70 метр өндрөөс буудаг. Тус Арсайн хүрхрээ нь тасалддаг бөгөөд бороо хуртай үед сүртэй урсана. Арсайн гол нь зүүн хажуунаас эх аваад зүүн хойшоо урсаж байгаад баруун тийшээ Хорьдол сарьдагийг сэтэлж Доод нуур руу чиглэн 126 километр урсахдаа Усан Хужир зэрэг горхиор тэжээгддэг. Хорьдол сарьдагийн нурууны бүсийн 188634 га газрыг 1997 онд дархан цаазат газар болгожээ.