• Архангай, Цэцэрлэг хот
    ЗАЯЫН ГЭГЭЭНИЙ ХҮРЭЭ
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Сэлэнгэ аймаг, Баруунбүрэн сум
    АМАРБАЯСГАЛАНТ ХИЙД
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Горхи Тэрэлжийн БЦГ
    АРЪЯАБАЛЫН СҮМ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ШАНХЫН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь, Ханбогд сум
    ДЭМЧОГИЙН ХИЙД
    Зургийг Б.Баяр
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ЭРДЭНЭЗУУ ХИЙД, 108 СУВАРГА
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь аймаг
    ЭНЕРГИЙН ТӨВ
    Хамарын хийд
  • Дундговь, Сайхан-Овоо сум
    ОНГИЙН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    АЛТАН СУВАРГА
    Эрдэнэзуу хийд
  • Хэнтий, Өмнөдэлгэр сум
    БАЛДАНБАРАЙВУН ХИЙД
    Зургийг Б.Баяр
  • Шивээт Улаан уул, Өвөрхангай, Архангай аймгийн зааг
    ТӨВХӨН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ГУРВАНЗУУ
    Эрдэнэзуу хийдийн цогчин сүм
  • Төв, Эрдэнэ сум
    ГҮНЖИЙН СҮМ
    Зургийг Б.Ариунболд
  • Дорнод, Халхгол сум
    ИХ БУРХАНТ ЦОГЦОЛБОР
    Зургийг Ж.Жаргалсайхан
  • Төв, Зуунмод хот
    МАНЗУШИРЫН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Булган, Бүрэгхангай ба Хишиг-Өндөр сумын зааг
    ЭРДЭНЭХАМБЫН ХИЙДИЙН ТУУРЬ
    Жаргалант хайрхан уулын ам
  • Амарбаясгалант хийд
    БОГД ЗОНХОВЫН СЭРЭГ ДҮР
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ЦОГТ-АСАР СҮМИЙН ТУУРЬ
    Эрдэнэзуу хийд
  • Амарбаясгалант хийд
    ЖАРУН ХАШОР СУВАРГА
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Дундговь аймаг, Сайнцагаан сум
    ЗАВА ДАМДИН ГАВЖ
    2007 онд байгуулсан.
  • Хамарын хийд, Өвгөн суварга
    ЛОВОН БАДАМЖУНАЙ
    Буддын шашны Улааны урсгалыг үндэслэгч
  • Дорноговь, Хүслийн хар уул
    ХАНБАЯНЗҮРХ УУЛ
    Зургийг Б.Батбаяр
  • Сэлэнгэ аймаг, Баруунбүрэн сум
    ХАНГАЛ БУРХАДЫН СҮМ
    Амарбаясгалант хийд
  • Богд хааны ордон музей
    СҮМИЙН ДЭЭВЭР
    Махранзын сүм
  • Амарбаясгалант хийд
    АЮУШИЙН СҮМ
    Сэлэнгэ, Баруунбүрэн сум
  • Дорноговь аймаг
    ХАМАРЫН ХИЙД
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймаг, Борнуур сум
    АГЛАГ БҮТЭЭЛИЙН ХИЙД
    Зургийг Н.Цолмон

13. МОНГОЛЧУУДЫН ШАШИН ШҮТЛЭГ

БУРХАДЫН УТГА БЭЛГЭДЭЛ

Бурхадыг төрх байдлаар нь амирлангуй, хагас амирлангуй, догшин хэмээн ангилдаг. Амирлангуй бурхадын өлмий нь аливаа нүгэл хилэнцгүй ариуссан тул бадамлянхуа цэцгийн хучлагатай байдаг. Догшин бурхадын омог хилэн бадарсан нүүр нь энэ хорвоо ертөнцийн хуурамч самуунд илт дургүйцэн, эдийг эрхэмлэх сувдаг сэтгэл, нүглийг даран наманчлах эрмэлзлэлийн шууд илэрхийлэл байдаг. Догшин бурхадыг Ядам ба Махагал гэж ерөнхийд нь хоёр хуваана. Утга бэлгэдэл, сургаал номлол зэрэг ангиллаар нь Лама, Ядам, Бавууханд, Чойжинсүрэнмаа гэж ангилна.


Лама: Эл ангиллын бурхад адис жанлавын дээдийг хайрлана. Бурхан багш, бурхан багшийн хоёр шавь, долоон бандида, Ловон Бадамжунай, Сажа бандида Гунгаажалцан, Богд Зонхов, Жибзундарнат, Далай лам, Богд гэгээн, Банчин-Эрдэнэ, Гармава ламтнууд, Зава Дамдин гэх мэт аливаа урсгал номлолыг үндэслэгч, шалгарсан гарамгай эрдэмтэд хамаарна. Ядам бурхад: Шид бүтээлийн дээдийг хайрлах, голдуу бясалгалын бурхад ордог. Манзушир, Жанрайсиг, Доржсэмбэ, Дара эх, Аюуш, Очирдара, Их хөлгөний Дэмчог, Дүйнхор, Очирваань, Сандуй, Жигжид, Жэдор зэрэг бурхад хамаарна. Бавууханд бурхад: Баатар дагинас хэмээх Төвд үг бөгөөд ашдын нөхөр болох бурхад Нархажод, Хандын таван аймаг, Сэндом, Тахилын охин тэнгэр зэрэг бурхад хамаарна. Чойжинсүрмаа бурхад: Номыг тэтгэгч сахиус буюу элдэв чөтгөр шулам, саад барцадыг арилгагч бурхад болох Арван хангал сахиус хамаарах бөгөөд дотор нь ертөнцийн ба ертөнцөөс хэтэрсэн хэмээн хоёр хуваана. Ертөнцийн сахиуст Таван хаан, Дамдиндорлиг, Жамсран, Махранзын дөрвөн хаад хамаарна. Ертөнцөөс хэтэрсэн сахиуст Гомбо, Лхам, Дамдинчойжоо зэрэг бурхад хамаарна.

 

Эх сурвалж: Монгол орны лавлах