• Архангай, Цэцэрлэг хот
    ЗАЯЫН ГЭГЭЭНИЙ ХҮРЭЭ
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Сэлэнгэ аймаг, Баруунбүрэн сум
    АМАРБАЯСГАЛАНТ ХИЙД
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Горхи Тэрэлжийн БЦГ
    АРЪЯАБАЛЫН СҮМ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ШАНХЫН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь, Ханбогд сум
    ДЭМЧОГИЙН ХИЙД
    Зургийг Б.Баяр
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ЭРДЭНЭЗУУ ХИЙД, 108 СУВАРГА
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь аймаг
    ЭНЕРГИЙН ТӨВ
    Хамарын хийд
  • Дундговь, Сайхан-Овоо сум
    ОНГИЙН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    АЛТАН СУВАРГА
    Эрдэнэзуу хийд
  • Хэнтий, Өмнөдэлгэр сум
    БАЛДАНБАРАЙВУН ХИЙД
    Зургийг Б.Баяр
  • Шивээт Улаан уул, Өвөрхангай, Архангай аймгийн зааг
    ТӨВХӨН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ГУРВАНЗУУ
    Эрдэнэзуу хийдийн цогчин сүм
  • Төв, Эрдэнэ сум
    ГҮНЖИЙН СҮМ
    Зургийг Б.Ариунболд
  • Дорнод, Халхгол сум
    ИХ БУРХАНТ ЦОГЦОЛБОР
    Зургийг Ж.Жаргалсайхан
  • Төв, Зуунмод хот
    МАНЗУШИРЫН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Булган, Бүрэгхангай ба Хишиг-Өндөр сумын зааг
    ЭРДЭНЭХАМБЫН ХИЙДИЙН ТУУРЬ
    Жаргалант хайрхан уулын ам
  • Амарбаясгалант хийд
    БОГД ЗОНХОВЫН СЭРЭГ ДҮР
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ЦОГТ-АСАР СҮМИЙН ТУУРЬ
    Эрдэнэзуу хийд
  • Амарбаясгалант хийд
    ЖАРУН ХАШОР СУВАРГА
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Дундговь аймаг, Сайнцагаан сум
    ЗАВА ДАМДИН ГАВЖ
    2007 онд байгуулсан.
  • Хамарын хийд, Өвгөн суварга
    ЛОВОН БАДАМЖУНАЙ
    Буддын шашны Улааны урсгалыг үндэслэгч
  • Дорноговь, Хүслийн хар уул
    ХАНБАЯНЗҮРХ УУЛ
    Зургийг Б.Батбаяр
  • Сэлэнгэ аймаг, Баруунбүрэн сум
    ХАНГАЛ БУРХАДЫН СҮМ
    Амарбаясгалант хийд
  • Богд хааны ордон музей
    СҮМИЙН ДЭЭВЭР
    Махранзын сүм
  • Амарбаясгалант хийд
    АЮУШИЙН СҮМ
    Сэлэнгэ, Баруунбүрэн сум
  • Дорноговь аймаг
    ХАМАРЫН ХИЙД
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймаг, Борнуур сум
    АГЛАГ БҮТЭЭЛИЙН ХИЙД
    Зургийг Н.Цолмон

13. МОНГОЛЧУУДЫН ШАШИН ШҮТЛЭГ

МАХРАНЗЫН ДӨРВӨН ХААН

Буддын томоохон сүм хийдүүдэд Махранзын сүм гэж байхаас гадна гол сүмийн үүдэн хаалганы баруун, зүүн талд хоёр хоёр хаан бурханыг залдаг уламжлалтай. Буддын шашныг хамгаална хэмээн бурхан багшид ам тангараг өгсөн Дөрвөн их махранз буюу Дөрвөн их хаан сахиусыг сүм хийдэд залан тахиж, гадаад дотоодын саад тотгорыг арилгаж, шашны дайснаас хамгаалдаг байжээ. Махранз гэдэг нь “Махаража” хэмээх санскрит үг бөгөөд монголоор Их хаан гэсэн утгатай.

Ёлхорсүрэн: Цагаан лагшин биетэй, ертөнцийн зүүн зүгийг сахин хамгаалагч. Хуяг дуулга өмссөн баатар дүртэй, мутартаа бийбаа хөгжим барьсан байдаг бөгөөд өөрийн амнаас гарах хорт дууг бийбаа хөгжмөөр хаана гэсэн домогтой.

Пагжийбуу: Хөх лагшин биетэй, өмнө зүгийг сахин хамгаалагч, аварга биет чөтгөрүүдийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, илд далайн, уурлан хилэгнэсэн дүрээр залардаг. Мутартаа  барьсан сэлмээр айлган, өөрийн хорт биенд амьтдыг үл хүргэнэ гэсэн домогтой.


Жамийсан: Улаан лагшин биетэй, баруун зүгийг сахин хамгаалагч, лус савдагийг захирагч хаан юм. Хуяг дуулга өмсөн, зүүн мутартаа могой, баруун мутартаа алтан суварга барьсан байдаг бөгөөд өөрийн нүдэнд байх хорыг өөр бусад амьтан харахаас өмнө алтан суваргаа дээш өргөн хаана гэсэн домогтой.

Намсрай: Алтан шаргал лагшин биетэй, хойд зүгийг сахин хамгаалагч бурхан бөгөөд өвчин эмгэг авчрагч ягчис чөтгөрүүдийг захирагч хаан сахиус. Баруун мутартаа ялан дийлэхийн бэлгэдэл болсон хиур туг, зүүн мутартаа эрдэнээр бөөлжигч хулгана барин, амаа жимийсэн дүрээр залардаг. Түүний амьсгал нь хортой тул амаа ангайхгүй жимийдэг гэсэн домогтой.