• Архангай, Цэцэрлэг хот
    ЗАЯЫН ГЭГЭЭНИЙ ХҮРЭЭ
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Сэлэнгэ аймаг, Баруунбүрэн сум
    АМАРБАЯСГАЛАНТ ХИЙД
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Горхи Тэрэлжийн БЦГ
    АРЪЯАБАЛЫН СҮМ
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ШАНХЫН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өмнөговь, Ханбогд сум
    ДЭМЧОГИЙН ХИЙД
    Зургийг Б.Баяр
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ЭРДЭНЭЗУУ ХИЙД, 108 СУВАРГА
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Дорноговь аймаг
    ЭНЕРГИЙН ТӨВ
    Хамарын хийд
  • Дундговь, Сайхан-Овоо сум
    ОНГИЙН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    АЛТАН СУВАРГА
    Эрдэнэзуу хийд
  • Хэнтий, Өмнөдэлгэр сум
    БАЛДАНБАРАЙВУН ХИЙД
    Зургийг Б.Баяр
  • Шивээт Улаан уул, Өвөрхангай, Архангай аймгийн зааг
    ТӨВХӨН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ГУРВАНЗУУ
    Эрдэнэзуу хийдийн цогчин сүм
  • Төв, Эрдэнэ сум
    ГҮНЖИЙН СҮМ
    Зургийг Б.Ариунболд
  • Дорнод, Халхгол сум
    ИХ БУРХАНТ ЦОГЦОЛБОР
    Зургийг Ж.Жаргалсайхан
  • Төв, Зуунмод хот
    МАНЗУШИРЫН ХИЙД
    Зургийг Ч.Буянбадрах
  • Булган, Бүрэгхангай ба Хишиг-Өндөр сумын зааг
    ЭРДЭНЭХАМБЫН ХИЙДИЙН ТУУРЬ
    Жаргалант хайрхан уулын ам
  • Амарбаясгалант хийд
    БОГД ЗОНХОВЫН СЭРЭГ ДҮР
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Өвөрхангай, Хархорин сум
    ЦОГТ-АСАР СҮМИЙН ТУУРЬ
    Эрдэнэзуу хийд
  • Амарбаясгалант хийд
    ЖАРУН ХАШОР СУВАРГА
    Зургийг Б.Мөнхтуг
  • Дундговь аймаг, Сайнцагаан сум
    ЗАВА ДАМДИН ГАВЖ
    2007 онд байгуулсан.
  • Хамарын хийд, Өвгөн суварга
    ЛОВОН БАДАМЖУНАЙ
    Буддын шашны Улааны урсгалыг үндэслэгч
  • Дорноговь, Хүслийн хар уул
    ХАНБАЯНЗҮРХ УУЛ
    Зургийг Б.Батбаяр
  • Сэлэнгэ аймаг, Баруунбүрэн сум
    ХАНГАЛ БУРХАДЫН СҮМ
    Амарбаясгалант хийд
  • Богд хааны ордон музей
    СҮМИЙН ДЭЭВЭР
    Махранзын сүм
  • Амарбаясгалант хийд
    АЮУШИЙН СҮМ
    Сэлэнгэ, Баруунбүрэн сум
  • Дорноговь аймаг
    ХАМАРЫН ХИЙД
    Зургийг Б.Баяр
  • Төв аймаг, Борнуур сум
    АГЛАГ БҮТЭЭЛИЙН ХИЙД
    Зургийг Н.Цолмон

13. МОНГОЛЧУУДЫН ШАШИН ШҮТЛЭГ

МААНИЙН ЗУРГААН ҮСЭГ

Ум ма ни бад мэ хум хэмээх энэхүү зургаан үсэг нь бүх бурхадын нинжин сэтгэлийн илэрхийлэл болсон Жанрайсиг бурханы зүрхэн тарни юм. Номын шим болсон эдгээр зургаан үсэг 84 мянган номын охь шимийг хураасан, язгуурын таван бурхан, нууц тарнийн бурхад бүхний эрдэм, шид бүтээлийн үндэс суурь ажээ. Ум-тарнийн толгой, Ма ни-чандмань эрдэнэ, Бад мэ-лянхуа цэцэг, Хум-очирт тааллын үр ба “намайг авралдаа багтаагтун” гэсэн айлтгал үг ажээ. Бүрэн монголчилж хэлбэл “Чандмань эрдэнэ, лянхуа цэцэг баригч та намайг аврагтүн” гэж байгаа ажээ. Жанрайсиг бурхан нь баруун мутартаа чандмань эрдэнэ, зүүн мутартаа лянхуа цэцэг барьсан байдаг учир чандмань эрдэнэ, лянхуа цэцэг баригч гэж бас нэрлэдэг. Маанийн зургаан үсэгт эл тарнийг ном ёсоор нь уншвал хэмжээлшгүй ач тустай.

Нэгдүгээрт, билиг бирамидын номыг төгсгөж болно. Ум-аар өглөг бирамид, ма-гаар шагшаабад буюу ёс суртахууны бирамид, ни-гээр тэсвэр тэвчээрийн бирамид, бад-аар хичээл зүтгэлийн бирамид, мэ-гээр даяаны бирамид, хум-аар билгийн чанадад хүрэх бирамидыг олж болно.

Хоёрдугаарт, Зургаан шид бүтээлийг олж болно. Ум-аар дээдийн шид, Ма-гаар нийтийн шид бүтээл, Ни-гээр өвчин, ад донг арилгах шид бүтээл, Бад-аар нас буян хишгийг арвижуулах шид бүтээл, Мэ-гээр эд хөрөнгө, эд зүйлийг эрхэндээ хураах шид бүтээл, Хум-аар саад тотгор, хорлолуудыг тасдах шид бүтээлүүдийг олно.

Гуравдугаарт, Зовлонгийн зургаан үндсийг арилгаж болно. Ум-аар мунхагийг, Ма-гаар уур хилэнг, Ни-гээр харам сэтгэлийг, Бад-аар шунал тачаалыг, Мэ-гээр атаархлыг, Хум-аар бардам онгироо занг тус тус арилгаж болдог.

Дөрөвдүгээрт, Жанрайсиг бурханы зургаан эрдмийг олох боломжтой. Ум-аар Жанрайсиг бурханы лагшинг, Ма-гаар Жанрайсиг бурханы зарлигийг, Ни-гээр Жанрайсиг бурханы тааллыг, Бад-аар Жанрайсиг бурханы эрдмийг, Мэ-гээр Жанрайсиг бурханы үйлсийг, Хум-аар Жанрайсиг бурханы зохиолуудыг олдог байна.

Тавдугаарт, Бурханы хутагт хүрэх зургаан мөрийн эрдмүүдийг олох боломжтой ажээ. Ум-аар чуулган мөрийн эрдмийг, Ма-гаар найруулга мөрийн эрдмийг, Ни-гаар харахуй мөрийн эрдмийг, Бад-аар бясалгахуй мөрийн эрдмийг, Мэ-гээр үл суралцах мөрийн эрдмийг, Хум-аар бүхнийг мэдэгч бурханы хутагийн эрдмийг олдог байна.

Тус тарнийг тоолон уншихдаа Жанрайсиг бурханыг бодон бясалгаж, дотоод сэтгэлээ анхааран чагнаж, өөр бусад зүйлд сатааралгүй уншвал дээрх эрдмүүдийг олох ач тустай ажээ.


Эх сурвалж: Монгол орны лавлах